Arụmụka na-aga n'ihu n'oge na-adịbeghị anya—na mgbanwe iwu—banyere ojiji ihe mkpuchi ihu iji gbochie mgbasa nke Covid-19 na-ekpughe ụkpụrụ abụọ doro anya. N'ihi ihe ụfọdụ, anyị na-emeso okwu a gbasara ahụike ọha na eze n'ụzọ dị iche. Anyị anaghị ahụ ndị na-ajụ ma ndị mmadụ kwesịrị ịnọpụ ụkwụ isii n'ebe ibe ha nọ n'okporo ámá, kama ụkwụ atọ, ma ọ bụ nke na-eme ka obi abụọ ghara ịdị ma ọ bụ ezi echiche ịkwalite ịsa aka nke dị sekọnd iri abụọ. Mana mgbe ọ bịara n'ikpuchi ihu anyị, etinyerela nnukwu nrụgide mmụta. N'izu ndị na-adịbeghị anya, ndị ọkachamara enyela ndụmọdụ ka a kpachara anya—ma ọ bụ jụ iji ihe mkpuchi ihu ọha eme ihe kpọmkwem—ka ha na-arịọ maka ihe akaebe ka mma, nke doro anya karị. Gịnị kpatara ya?
N'ezie, ha kwuru eziokwu na akwụkwọ nyocha gbasara ojiji ihe mkpuchi ihu anaghị enye azịza doro anya. Enweghị nnwale ahụike buru ibu nke na-egosi na ojiji ihe mkpuchi ihu nwere ike igbochi mgbasa ọrịa na-efe efe; ndị na-elele ihe mkpuchi ihu na influenza arụpụtala ihe na-adịghị mma. Mana obere ihe akaebe a anaghị agwa anyị ọtụtụ ihe, n'ụzọ ọ bụla: Nnwale ndị a egosighi na ihe mkpuchi ihu bara uru, ma ọ bụ na ha dị ize ndụ ma ọ bụ ihe efu. Nke ahụ bụ n'ihi na ọmụmụ ihe ndị a dị ole na ole ma nwee nsogbu usoro.
Were, dịka ọmụmaatụ, nnukwu nnwale nke iji ihe mkpuchi ihu eme ihe n'etiti ụmụ akwụkwọ kọleji US n'oge influenza 2006-07. Mbelata ọrịa n'etiti ndị yi ihe mkpuchi ihu n'ọmụmụ ihe ahụ abụghị ihe dị mkpa na ọnụọgụgụ. Mana n'ihi na emere nnyocha ahụ n'oge ihe mechara bụrụ oge dị nro maka influenza, nnwale ahụ enweghị ike ọnụọgụgụ maka ajụjụ ahụ; enweghị ndị ọrịa zuru oke maka ndị nchọpụta iji chọpụta ma iyi ihe mkpuchi ihu ka mma na ịdị ọcha aka naanị. Ha enweghịkwa ike iwepụ ohere na ụmụ akwụkwọ ebutelarị ọrịa tupu nnwale ahụ amalite.
Ma ọ bụ lee ọmụmụ ihe ọzọ gbasara oge influenza ahụ, nke oge a na Australia, nke na-enweghị mmetụta doro anya. Nke ahụ lere anya na ndị toro eto bi na ụmụaka nwere influenza. Ihe na-erughị ọkara ndị mmadụ n'ime otu ndị na-eyi ihe mkpuchi ihu kọrọ na ha na-eji ha "ọtụtụ oge ma ọ bụ oge niile." N'ezie, ha na-ehi ụra n'akụkụ ụmụ ha na-arịa ọrịa na-enweghị ha. Nke a yiri obere ihe yiri ajụjụ nke ma ị kwesịrị iyi ihe mkpuchi ihu n'etiti ndị bịara abịa n'ụlọ ahịa nri n'etiti ọrịa na-efe efe.
Mana lee ihe a: Mmadụ nwere ike ikwu otu ihe ahụ gbasara ihe akaebe na-akwado ojiji ihe mkpuchi ihu nke ndị ọrụ ahụike. Ọ bụ ezie na onye ọ bụla kwenyere na omume a dị oke mkpa n'ụlọ ọgwụ na ụlọ ọgwụ, nke ahụ abụghị n'ihi na anyị nwere ihe akaebe doro anya sitere na nnwale ndị a na-enweghị usoro. Nnwale ahụike ole na ole anyị nwere nke iji ihe mkpuchi ihu maka ndị ọrụ ahụike iji gbochie influenza egosighi mmetụta doro anya; ha enweghịkwa ike igosi na ihe mkpuchi ihu N95 dị ukwuu na-arụ ọrụ nke ọma karịa ihe mkpuchi ihu ịwa ahụ. Nnwale ndị ahụ adịghịkwa mma. Dịka ọmụmaatụ, mmadụ nwalere irè nke ihe mkpuchi ihu site n'ịtụnyere ndị ọrụ ahụike yi ha na ndị yi ihe mkpuchi ihu ịwa ahụ ma ọ bụ ihe mkpuchi iku ume, yana otu ndị njikwa nke na-agbaso "omume ọkọlọtọ" n'ụlọ ọgwụ. O mechara pụta na ọtụtụ ndị ọrụ nọ na otu njikwa ahụ yi ihe mkpuchi ihu ịwa ahụ, yabụ ọmụmụ ihe ahụ enweghị ike igosi n'ezie ma ihe mkpuchi ihu ákwà ahụ ka mma (ma ọ bụ ka njọ) karịa iyi ihe mkpuchi ihu ma ọlị.
N'ezie, ntọala sayensị maka ndị ọrụ ahụike iji ihe mkpuchi ihu abụghị site na nnwale ahụike nke ọrịa influenza ma ọ bụ ọrịa na-efe efe. Ọ sitere na ihe atụ ụlọ nyocha na-egosi na ihe mkpuchi ihu nwere ike igbochi ụmụ irighiri nje ịbanye - enwere opekata mpe iri na abụọ n'ime ha - yana site na ọmụmụ njikwa ikpe n'oge ọrịa coronavirus nke 2003 nke kpatara SARS. Ọmụmụ SARS ndị ahụ abụghị naanị ndị ọrụ ahụike.
Ọ bụ eziokwu na ndị ọrụ ahụike ma ọ bụ ndị ọzọ na-elekọta ndị nwere Covid-19 na-enweta oke coronavirus karịa onye ọ bụla ọzọ. N'ihe gbasara ụkọ ihe mkpuchi ihu, o doro anya na ha nwere ikike ịnweta ya. Mana nke ahụ abụghị ihe mere a ga-eji kwuo na ọ dịghị onye ọzọ na-akwado iji ihe mkpuchi ihu. E kwuwerị, ọ dịghị nnwale ahụike ọ bụla na-egosi na ịnọpụ iche ụkwụ isii na-egbochi ọrịa, dịka anyị maara. (Òtù Ahụike Ụwa na-akwado naanị nkewa ụkwụ atọ.) Nnwale ahụike anaghịkwa egosi na ịsa aka anyị ruo sekọnd 20 ka mma karịa ime nke a maka sekọnd 10 mgbe ọ bịara n'ịkpachi mgbasa nke ọrịa na-efe efe n'ọrịa iku ume. Ntọala sayensị maka ndụmọdụ ịsa aka nke sekọnd 20 ahụ sitere na Ụlọ Ọrụ Nchịkwa na Mgbochi Ọrịa nke US sitere na ọmụmụ ihe nyocha na-atụ nje na aka mgbe oge ịsachara dị iche iche gasịrị.
Gịnịzi mere e ji nye iwu abụọ a gbasara ihe mkpuchi ihu—gịnị mere e ji kwụsị ya?
Echere m na ọ bụ n'ihi na anyị eleghara nje a anya mgbe niile, ebe anyị na-atụle oke ikike anyị nwere ịnagide ya. Miao Hua, ọkachamara n'ihe gbasara mmadụ na onye bi na Mount Sinai Hospital na New York City, tụrụ ya n'anya maka ọdịiche dị n'echiche gbasara njikwa ọrịa na US ma e jiri ya tụnyere Wuhan. Na China, o dere izu ole na ole gara aga, mgbasa dị n'ime ụlọ ọgwụ mere ka echiche ahụ ghara ịdị ngwa ngwa na atụmatụ njide oge niile ga-ezuru iji kwụsị coronavirus ọhụrụ a. Ihe ọ na-anụ na China bụ ihe ijuanya, ka o kwuru, na-echegbu onwe ya karịsịa n'ihi "ọdịda nke ndị ọrụ ahụike Amerịka enweghị ike idekọ ihe pụrụ iche nke Covid-19".
Mgbanwe iwu CDC mere n'oge na-adịbeghị anya n'ịkwado ihe mkpuchi ihu na-egosi na o nwere ike ịbụ na e mere nkwenye a ogologo oge. Nkwupụta ụlọ ọrụ ahụ na-akọwa mgbanwe ahụ n'ihi ihe akaebe na-egosi na a naghị ebufe ọrịa ahụ n'otu ụzọ ahụ influenza si ebufe ya: na ndị mmadụ nwere ike ibute ọrịa ma ghara inwe ihe mgbaàmà, nakwa na a pụrụ ịgbasa nje ahụ site n'ikwu okwu, yana ụkwara, ịsụ ude, na imetụ ihe ndị ruru unyi aka.
Echere m na enweghị mmasị ịkwalite ojiji ihe mkpuchi ihu ọha site n'aka ọha na eze, yana itinye ụkpụrụ abụọ maka ihe akaebe, bụkwa nchegbu na ndị mmadụ agaghị enwe ike iji ihe mkpuchi ihu na-emerụ onwe ha ahụ. Ma ọ bụ na ihe mkpuchi ihu ga-enye echiche na-ezighị ezi nke nchekwa, na-eduga ha ịkwụsị ịnọpụ iche na mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma ọ bụ usoro ndị ọzọ. Nkwurịta okwu dị irè dị mkpa ebe a, dịka ọ dị maka usoro ịsa aka nke ọma. Stella Quah, ọkachamara n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Mahadum Singapore, mụrụ akụkụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke ọrịa SARS na Singapore, ebe mkpọsa ahụike ọha na eze gụnyere agụmakwụkwọ gbasara ịdị ọcha aka, yana ịlele okpomọkụ na ojiji kwesịrị ekwesị nke ihe mkpuchi ihu. CDC tụgharịrị ntuziaka ihe mkpuchi ihu ya na Fraịdee gara aga, wee bipụta ụfọdụ ndụmọdụ ole na ole gbasara otu esi eyi na iwepụ ha, yana ntuziaka maka ime nke gị site na ngwakọta nke bandanas na ihe nzacha kọfị.
Agụmakwụkwọ karịrị nke ahụ ga-adị mkpa, ma ọ bụrụ na onyonyo niile anyị na-ahụ na TV nke ndị nwere ihe mkpuchi ihu na-anaghị ekpuchi imi ha ma ọ bụ agba bụ ihe a ga-agbaso. Akụkọ ihe mere eme nke na-adịbeghị anya nwere otu ihe mmụta ahụ. Mgbe ajọ ifufe Katrina gasịrị, a tụrụ aro maka ndị na-arụ ọrụ ndozi ebu na New Orleans. Nnyocha nke otu nke ahụ si rụọ ọrụ maka ihe nlele nke ndị bi na 538 gosiri mkpa agụmakwụkwọ: Naanị pasent 24 yi ha nke ọma, ha na-abụkarịkwa ndị jiri ha mee ihe na mbụ; ka ọ dị ugbu a, pasent 22 nke ndị mmadụ na-etinye ihe mkpuchi ha n'akụkụ. Ndị dere ọmụmụ ihe ahụ kwubiri, sị: "A ga-atụle itinye aka iji melite inye ihe mkpuchi iku ume n'atụmatụ ma ọ bụ ọrịa influenza na ọdachi." Nnyocha e mere na Wuhan na 2014 chọpụtara na ojiji kwesịrị ekwesị nke ihe mkpuchi iku ume n'ebe ndị ọrụ na-abụghị ndị na-elekọta ahụike nọ dị elu karịa mgbe ọzụzụ gasịrị.
Ojiji ihe mkpuchi ihu (na nke ọma) ò nwere ike ime ka nje ahụ ghara inwe mmetụta dị ukwuu? Nnyocha nke Jin Yan na ndị ọrụ ibe ya si US Food and Drug Administration mere na 2018, nke e mere na 2018, nke e mere site n'echiche sitere na data ụlọ nyocha. Ha kwubiri na ọ bụrụ na naanị pasentị iri abụọ nke mmadụ ejiri ihe mkpuchi ihu, ọ gaghị eme ihe dị iche maka mgbasa nke influenza. Agbanyeghị, na iji ihe mkpuchi ihu ịwa ahụ nke a na-asacha nke ọma, mmetụta ya nwere ike ịdị ukwuu. Nke ahụ bụ naanị nsonaazụ echiche, anyị makwaara na a na-egbochi ọrịa Covid-19 n'ebe ndị a na-ejighị ihe mkpuchi ihu eme ihe nke ọma. N'aka nke ọzọ, mgbe ọrịa ahụ na-enweghị njikwa, ọbụna obere onyinye dị mkpa.
N'ikpeazụ, ọ na-esiri ike ịgbanahụ echiche na ụkpụrụ abụọ gbasara ihe mkpuchi ihu nwere ihe jikọrọ ya na sayensị karịa ọdịiche omenala n'otú anyị si emeghachi omume na ọrịa na-efe efe. Ihe dị iche a apụtala ìhè kemgbe opekata mpe ọrịa coronavirus mbụ, SARS, nke gbanwere echiche na omume gbasara ahụike ọha na eze na Eshia. Ọ bụghị naanị gbasara ihe mkpuchi ihu: Mba ndị na-abụghị Eshia egosipụtakwala àgwà dị iche iche n'inyocha okpomọkụ nke ndị mmadụ ma ọ bụ ihicha oghere ọha. Agbanyeghị, ọ dịghị ihe ọhụrụ gbasara omume a. Anyị na-arịọkarị maka ihe akaebe pụrụ iche mgbe omume na-adabaghị na echiche anyị buru ụzọ chepụta. Nke ahụ, ọ dị mwute ikwu, bụ ihe a na-ahụkarị; ndị ọkà mmụta sayensị anaghịkwa agbanahụ ya.
WIRED na-enye ohere ịnweta akụkọ gbasara ahụike ọha na eze na otu esi echebe onwe gị n'oge ọrịa coronavirus. Debanye aha maka akwụkwọ akụkọ mmelite Coronavirus anyị maka mmelite kachasị ọhụrụ, ma denye aha iji kwado akụkọ anyị.
WIRED bụ ebe echi ga-emezu. Ọ bụ isi iyi ozi na echiche dị mkpa nke na-eme ka ụwa na-agbanwe agbanwe mgbe niile. Mkparịta ụka WIRED na-eme ka teknụzụ na-agbanwe akụkụ niile nke ndụ anyị - site na omenala ruo azụmaahịa, sayensị ruo na imewe. Ihe ọhụrụ na ihe ọhụrụ anyị na-achọpụta na-eduga n'ụzọ ọhụrụ nke iche echiche, njikọ ọhụrụ, na ụlọ ọrụ ọhụrụ.
© 2020 Condé Nast. Ikike niile echekwabara. Ojiji nke saịtị a bụ nnabata nke Nkwekọrịta Onye Ọrụ anyị (emelitere 1/1/20) na Amụma Nzuzo na Nkwupụta Kuki (emelitere 1/1/20) na Ikike Nzuzo California Gị. Erela Ozi Nkeonwe M Wired nwere ike irite akụkụ nke ire ere site na ngwaahịa ndị a zụtara site na saịtị anyị dịka akụkụ nke Mmekọrịta Mmekọ anyị na ndị na-ere ahịa. Agaghị emegharị, kesaa, zigara, chekwaa ihe dị na saịtị a, ma ọ bụghị site na ikike ederede nke Condé Nast. Nhọrọ Mgbasa Ozi
Oge ozi: Epr-09-2020